11-04-06

RIP Reve

Een groot schrijver is heengegaan, hij verkeerde reeds maanden in verre nevels, nu is hij de eeuwige mist in. Gerard Reve heeft ons verlaten, hij woont ondertussen ergens in een hemel. Hij oefent er een functie uit die hij bij leven nooit heeft geweten (sic). Hij keek er wel naar uit. Wij citeren hem vanuit zijn eigen niet te achterhalen ironie.

Heeft Reve de boel belazerd tijdens dat actieve schrijverslezen? Wij vermoeden van wel. Evenmin als hij royalistisch gezind was, was hij religieus, laat staan katholiek of christelijk.
Reve had in beide instituten, zowel de monarchie als de Kerk, twee kapstokken van formaat om zijn extreme misantropie aan op te hangen.
Hij hemelde de koninklijke en de kerkelijke gezagsdragers in dergelijk lachwekkende mate op dat hij ze eigenlijk steeds te kakken zette. Tegelijkertijd hekelde hij ook de gewone lieden die plat gingen voor deze instellingen van lege pracht en praal. Reve was een ideologisch getraumatiseerd kind van de communistische, zeg maar stalinistische kerk, en had daar een haast freudiaanse aversie voor totalitaire systemen aan overgehouden. Geen bolsjevisten of dictators, geen vorsten of prinsen, geen pausen of pastoors waren veilig voor zijn schampere kritiek. Die kritiek stak hij in recto-verso-kleedjes, des te harder trof de kwade blaam dan raak. Gerard Reve was een staalharde en hyper-individualistische anarchist, niet van het milde soort zoals een Louis-Paul Boon. Geen enkele vriend of kennis was veilig voor hem (gaf hij zelf toe). Iedereen die te dicht tot hem naderde of invloed probeerde uit te oefenen op zijn persoon, was rijp voor zijn (kroontjes)sloperspen.
Okee, hij had één intieme vriend, maar Reve was een gehaaide geldwolf en de gladde Joop Schafthuizen een uiterst bekwame boekhouder, prima butler en boodschappen-jongen. Uit alle literaire bronnen tapten zij maximaal valuta, intern hun logisch recht: geld verschafte vrijheid en onaantastbaarheid.

Omwille van zijn diep gewortelde anarchisme zwoer hij ook traditioneel bij de bestaande orde. Klinkt dat contradictorisch? Niks van, Reve beleed zijn overtuigingen met graagte vanuit confortabele en windstille omgevingen: een star-stabiele staat, een pragmatisch kapitalistisch systeem, een lam-materialistische bevolking en een paapse camouflage. Gerard is altijd de slimste van de klas geweest, mettertijd werd hij ook onbeperkt wel-stellend en uiteraard was hij van oudsher de allerbeste schrijver uit de Nederlandstalige literatuurgeschiedenis. Want laat daar geen twijfel over bestaan, schrijven kon die man.
Hij was met De Avonden (De Nachten, lapsuste Bert Anciaux, minister van Cultuur) in 1947 zijn muffe tijd decennia vooruit, Reve liep voor op de existentialisten van de jaren 50 en zelfs op de hippe revoltes van de sixties. Het belerend gezag, van welke aard dan ook, had ideologisch afgedaan voor hem, Reve was zijn eigen ego-maatstaf, onverbid-delijk getalenteerd, onkwetsbaar haast.
Reve creëerde zijn unieke universum, doordrenkt van “de ironie van de ironie” (dixit Harry Mulisch). Ooit getuigde Guy Mortier, ex-patron van Humo, dat de humor van zijn popu-laire blad een oorsprong vond in de absurde en dwarse denkpatronen van Gerard Reve. Wij dachten dat reeds eerder.

Zijn historische betekenis is verre van volledig doorgedrongen, de ultieme en absolute erkenning moet nog volgen, maar Gerard Reve was niet minder dan geniaal. In zijn schrijven was hij alleszins stilistisch de allergrootste, in zijn sluimerende filosofieën (met dank aan Schopenhauer) de meest gelaagde, in zijn doen en denken extreem oor-spronkelijk, een vernieuwer tot in zijn laatste werken (afgekraakt door de vakpers, ten onrechte, Gerard was moe, hij toonde nog slechts fragmentarisch meesterstaaltjes, een sterke plot of wat consequentie vond hij al overbodig).

Wij zitten nog steeds met die royale kater dat hem de directe overhandiging van de Prijs der Nerderlandse Letteren in 2001 werd onthouden. Geen traditionele koninklijke plech-tigheid als geschenk voor seigneur Reve, oordeelde republikein (?) Bert Anciaux, on-deskundig optredend als sprekende pop voor het establishment. De zogezegde pedo-affaire van huisvriend Schafthuizen werd dankbaar als een schaamlap aangewend. De geschiedkundige waarheid is anders, wij kunnen het van ter (paleiselijke) plekke weten:
een alerte raadgever van de Koningin had in het snot dat Reve de plechtigheid ‘subtiel’ zou verstoren met een welgemikte droge gortigheid. Die zat er huizenhoog aan te komen. Heer Reve zou het spel allicht hebben meegespeeld tot op een zeker show-niveau, maar minstens één bananenschil lag klaar, waarschijnlijk werd het een riskante ‘schuiverij’ tijdens zijn voorziene dankrede. De raadgever in kwestie was clever en belezen, hij voorzag dus een handig anti-scenario. De pers slikte dit gegeven zonder morren, de vakgenoten zwegen als bange schrijfhazen. Het lachwekkendst in hun mank verweer waren Monica Van Paemel en Kristien Hemmerechts, twee schamele schrijfdames. Tja, met kritiek verspeel je mogelijks je kansen op een adelijke titel.

 

Soit, Reve kreeg zijn Prijs uit handen van de plaatselijke facteur. “Niet getreurd” , zei hij, “als de critici het oneens zijn, zit een kunstenaar op fluweel”. Gerard figureert nu op een wolkje hemel.

 

15:57 Gepost door Marlon | Permalink | Commentaren (3) |  Facebook |

Commentaren

off topic marlon, volgens mij probeer jij te commenten op mijn log maar wil het niet zo lukken met die spamfilter, heb ik dat juist gezien? indien ja, wil je mij even mailen wat het probleem is - ik probeer dat ding al weken aan de praat te krijgen maar blijkbaar blijft het voor sommige bezoekers moeilijk om te commenten . ik hoor het wel. thanks

Gepost door: ivo victoria | 12-04-06

On Topic Mooi opgebouwd en goed geschreven, deze RIP, jonker Marlon. Ik heb ook jaren het gevoel gehad dat Reve de boel staalhard belazerde. Maar hij deed het inderdaad op een onnavolgbare manier. En hij belzerde op bepaalde momenten danig geloofwaardig dat ik zelf onder het lezen steeds weer kenterde en me dikwijls mompelend liet ontvallen: "Hij meent het, nu meent hij het echt!" En een allinea later, als hij hetgeen hij net had geschreven met een paar pennentrekken weer helemaal tegensprak (tegenschreef) zat ik me alweer glimlachend te verkneukelen om zoveel spitsvondige ironie. Ah, op de schoot van de moeder god of aan de hielen van de duivel, we blijven hem gretig lezen, toch?

Gepost door: urbain alpain | 16-04-06

@landgraaf U.A. Het was me in zijn pijnlijke details ontgaan wat jij deze week uiteindelijk hebt meegemaakt, persoonlijk verdriet naast gedeeld leed omtrent Reve.
Dank voor je aandachtige lectuur, ik begon stilaan te denken dat ik de enige achterlijke lezer was.
Sterkte op het thuisfront, troost aan allen die je dierbaar zijn.

mv

Gepost door: marlon | 16-04-06

De commentaren zijn gesloten.